3 جمادی‌الاول 1443

تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۶/۰۵ ۱۰:۰۸:۰۰
کد مطلب:  909365
نشست علمی- تخصصی
نشست علمی- تخصصی با عنوان«رویکردهای مدرسه محوری در نظام های آموزشی با تأکید بر همکاری و مشارکت همکاری خانواده ها » برگزار شد،

این نشست علمی- تخصصی با عنوان«رویکردهای مدرسه محوری در نظام های آموزشی با تأکید بر همکاری و مشارکت همکاری خانواده ها » که با استقبال مناسب دعوت شدگان و حضور مدیران و کارشناسان  سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی ،  معاونت آموزش ابتدایی ، معاونت آموزش متوسطه ، شورای عالی آموزش و پرورش، معاونت  پرورشی و فرهنگی ، سازمان مدارس غیردولتی و مشارکت های مردمی،مرکزامور هماهنگی،‌ارتباطات و حوزه وزارتی، دفتر برنامه ریزی انجمن های مدارس، آموزش خانواده و مشاوره اولیاء، اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران مواجه شد، به اهتمام گروه پژوهشی جامعه شناسی و آموزش خانواده پژوهشکده خانواده و مدرسه شکل گرفت .
 
گزارشی از برگزاری نشست علمی تخصصی با عنوان:" رویکردهای مدرسه محوری در نظام های آموزشی با تاکید بر همکاری و مشارکت خانواده ها"

"مدرسه محوری، راهبرد اصلی وزارت آموزش و پرورش برای بهبود مدارس دولتی است "

 

نشست علمی- تخصصی با عنوان«رویکردهای مدرسه محوری در نظام های آموزشی با تأکید بر همکاری و مشارکت همکاری خانواده ها » برگزار شد، این نشست که با استقبال مناسب دعوت شدگان مواجه شد، به اهتمام گروه پژوهشی جامعه شناسی و آموزش خانواده پژوهشکده خانواده و مدرسه شکل گرفت و شرکت کنندگان در آن عبارت بودند از : مدیران و کارشناسان  سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی ،  معاونت آموزش ابتدایی ، معاونت آموزش متوسطه ، شورای عالی آموزش و پرورش، معاونت  پرورشی و فرهنگی ، سازمان مدارس غیردولتی و مشارکت های مردمی،مرکزامور هماهنگی،‌ارتباطات و حوزه وزارتی، دفتر برنامه ریزی انجمن های مدارس، آموزش خانواده و مشاوره اولیاء، اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران

این نشست علمی - تخصصی با هدف جستجوی جایگاه مدرسه و تجربه‌های نظام های آموزشی مختلف و ارائه برخی از راهکارها در روز 24/4/98 از ساعت 10 الی 13 در سالن  اجتماعات دفتر تألیف سازمان پژوهش برگزار گردید.

اعضاء میزگرد این نشست علمی- تخصصی، عبارت بودند از: دکتر فرهاد کریمی (رئیس پژوهشگاه مطالعات)، دکتر قدسی احقر، دکتر شهنازهاشمی، دکتر مرتضی سمیعی، دکتر کیومرث فلاحی و آقای دکتر سید رضا نقیب السادات (عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی). همچنین جمعی از مسئولین وزارت آموزش و پرورش از جمله جناب آقای دکتر فریبرز حمیدی(مشاور محترم وزیر در امور مدرسه محوری) در این جلسه حضور داشتند و به بحث پیرامون ابعاد مدرسه محوری پرداختند.

در ابتدای این نشست خانم دکتر احقر (رئیس پژوهشکده خانواده و مدرسه) در خصوص اهمیت و ضروت سیاست مدرسه محوری نکاتی را مطرح و اهداف برگزاری نشست را تشریح نمودند.

 

در ادامه دکتر فرهاد کریمی (رییس پژوهشگاه) بیاناتی به شرح زیر ایراد نمود: مدرسه محوری سیاست راهبردی وزارت آموزش و پرورش برای تحقق هدف های تعلیم و تربیت است و بر مشارکت واقعی معلمان و دانش آموزان تأکید دارد. مشارکت معلمان در امور مدرسه و آموزش پرورش تاکتیک نیست، راهبرد است. مشارکت معلمان تضمین کننده کیفیت و کارآمدی مدرسه است. نظام مدرسه محور، مبتنی بر ایده حکم‌روایی عادلانه و اندیشه اجتماع عادلانه و منطقی است (just community) و در اصل برای تقویت و افزایش کیفیت مدارس دولتی تعبیه شده است. این ایده به موضوع حق افراد درگیر تصمیم گیری برای تعیین سرنوشت خودشان تأکید دارد(إِنَّ اللّهَ لاَ یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ). کسانی که در یک مدرسه زندگی می کنند، بیش از مدیرانی که فرسنگها دورتر از مدرسه مستقر هستند، حق دارند در مورد مدرسه خود تصمیم گیری کنند. مدرسه محوری، ایده ای برای انتقال قدرت تصمیم گیری درباره امورمدرسه به کسانی است که در مدرسه نقش و حضور دارند. تحقق مدرسه محوری، استلزاماتی دارد که مهمترین انها تقویت انگیزه ها برای مشارکت در امور مدرسه و توانمند سازی نیروهای صف و ستاد است.تا زمانی که مدارس دولتی به فضایی جذاب و مناسب برابری مشارکت موثر تبدیل نگردد ایده مدرسه محوری راه به جایی نخواهد برد.

وی افزود: با توجه به اینکه از نظر حقوقی خانواده‌ها مسئول تربیت فرزندان هستند، از این رو مدارس باید حقوق و اصالت خانواده را نیز مد نظر خود قرار دهند.

رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش ادامه داد: ایده مدرسه محوری و مشارکت واقعی سازمان یافته معلمان در امور مدرسه از سال 1377 در وزارت آموزش و پرورش مطرح شد و قرار شد نسیم مدرسه محوری از طریق اصلاح آیین نامه اجرایی مدارس به مدرسه بوزد ولی درحد نسیم باقی ماند. البته ایده مدرسه محوری در سال 1397، ابعاد اجرایی‌تر و عملیاتی تر به خود گرفت.

کریمی با بیان اینکه در بحث مدرسه محوری، عدالت مورد توجه است، گفت اگر مدارس دارای استانداردهای لازم نباشند، هیچ وقت پیشرفت نمی‌کنند. نهادهای جامعه پیرامون و رسانه‌ها بویژه صدا و سیما خلاف جهت سیاست‌های تربیتی وزارت آموزش و پرورش حرکت نکنند زیرا تعلیم و تربیت با مشارکت سایر بخش‌ها به سرانجام می‌رسد.

سپس دکتر کیومرث فلاحی (مدیر گروه جامعه شناسی و آموزش خانواده) به ارایه ی نتایج یک پژوهش درباره ی مدرسه محوری پرداخت و گفت :

نظام آموزش و پرورش ما ساختاری متمرکز و فربه  دارد و محصول بیش از یک صد سال دیوان سالاری است و برای افزایش اثربخشی و کارایی نیاز مند تحول است و مدرسه محوری ممکن است بتواند این تحول را به وجود آورد. رویکرد مدیریت مدرسه محور در کشورهای مختلف به عنوان یک استراتژی برای اصلاح فرآیند آموزش و پرورش مطرح شده است وتجربه نظام‌های مدرسه محور در جهان گویای این است که هرچه تصمیم گیری ها به سطوح مختلف مدرسه نزدیک شود، دسترسی جامعه به تعلیم و تربیت کیفیت و تضمین بیشتری پیدا می‌کند و مشارکت مردم در سطح کلان و ملی افزایش می‌یابد.

به گفته‌ی فلاحی از مدرسه محوری با مفاهیمی از جمله مدرسه خودگردان، خود تنظیم و خود کنترل یاد می‌شود، مدرسه محوری یکی از الگوهایی است که می‌توان آن را مصداقی صحیح برای تفویض اختیار در نظر گرفت. با توجه به اینکه مدرسه محوری نوعی از تمرکززدایی است، این الگو را می‌توان با بهره گیری از تجربه ی دیگر نظام‌های آموزشی و تکیه بر فرهنگ و تجربه ی بومی اجرا کرد. دانش آموزان و مدارس با شیوه مدرسه محوری می‌توانند در جهت منافع ملی گام بردارند؛ چرا که با این شیوه افراد توانمند روی کار می آیند. سرنوشت بسیاری از نخبگان موید ناکارآمدی سیستم مدرسه گریز و غیر مدرسه محوراست.

مدرسه محوری شرکت دادن تمام اعضای مدرسه و اولیا در تصمیم‌ گیری هاست و  مشارکت همگانی، دخالت معلمان، دانش آموزان و اولیای آنان در امر تربیت، از جمله ی ویژگی‌های مثبت مدرسه محوری است. والدین و گروه‌های اجتماعی و دانش آموزان باید در تصمیم‌ها و اداره ی مدارس مشارکت داشته باشند. منظور از مشارکت این است که باید مدیر را به عنوان تسهیل کننده در نظر گرفت. معلمان  نیز نقش گسترده‌ای در تعلیم و تربیت دانش آموزان دارند و در واقع مکمل مدیران هستند.

والدین بیش از دیگران، درپی اخذ نتایج مثبت از مدارس هستند، زیرا آنان گرانبهاترین سرمایه‌های خود را به مدارس می‌سپارند و از این رو می توانند به مدارس کمک‌های بی دریغی ارائه دهند بدین خاطر ، هیچ مدیر آموزشی در نهاد آموزش و پرورش خود را بی نیاز از کمک‌های مادی، معنوی و اجتماعی اولیا نمی‌داند. دانش آموزان هم باید در تصمیم گیری ها مشارکت داشته باشند. آنها قدرت درک بالایی دارند و می‌توانند در هماهنگی برنامه‌ها و نیازهای خود سهیم باشند.

در هر حال ارتقا فرهنگ عمومی را  می توان مستلزم توجه ویژه به وضعیت مدارس دانست و کم توجهی به دوره ابتدایی، بی هویتی یا کم هویتی دانش‌آموزان، خستگی معلمان و غفلت از نیازهای ضروری زندگی از جمله موانع اصلی پیشرفت آموزش و پرورش دانست.

 در ادامه دکتر سید رضا نقیب السادات (دانشیار دانشگاه علامه طباطبایی) سخنانی به شرح زیر ایراد نمود: با بومی شدن محتوای دروس افراد به راحتی می‌توانند در جهت خدمت به محل زندگی خود اقدام کنند. تغییر در آموزش و پرورش مستلزم این است که این نهاد به یک دغدغه عمومی برای تمام مردم جامعه تبدیل شود و خط قرمز جامعه باید تعلیم و تربیت باشد.

نقیب السادات با تاکید بر همکاری مشارکت خانواده‌ها در پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش گفت: آموزش‌های ارائه شده در آموزش و پرورش متناسب با نیازهای جامعه نیست، از سوی دیگر در این آموزش‌ها سختگیری‌های بیش از حد استانداردهای سایر کشورها وجود دارد.

وی افزود: دانش آموزان ایرانی از نظر سطح استعداد از دانش آموزان در سایر کشورها بسیار جلوتر هستند، اما در مدارس کشور مهارت‌های زندگی به فرزندان آموخته نمی‌شود.

وی با اشاره به اینکه محتوای آموزش‌های سازمان آموزش و پرورش با نیازهای جامعه تناسب ندارد، یادآور شد: دانش آموزان جنبه‌های مهارتی زندگی را خارج از مدرسه و در کلاس‌های فوق برنامه می‌آموزند.

به گفته نقیب السادات، دانش محوری صرف، یک آسیب است، از همین رو در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به همسویی محتوای آموزش در مدارس با نیازهای روز دانش آموزان در جامعه تأکید شده است.

وی ادامه داد: افراد روزانه با ۲۵ هزار پیام در ارتباط هستند که نسبت به تمام آنها نگرش شناختی کاملی ندارند؛ از این رو مدارس باید نحوه مواجهه دانش آموزان با این پیام‌ها را به آنها بیاموزند.

عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی خاطرنشان کرد: دانش آموزان در مدارس مطالبی را یاد می گیرند که به آن نیاز جدی ندارند و اولویت‌ها را یاد نمی‌گیرند. انعطاف لازم در برنامه‌های درسی ایجاد شود برنامه‌های درسی تابعی از نوع نظام است، از این رو در وهله اول انعطاف را باید در محتوای درسی دانش آموزان ایجاد کرد.

نقیب السادات افزود: ایجاد الزام مدرسه هوشمند نیازمند آموزش مدیران و دبیران است، دانش آموزان زمانی بسیار بیشتر از آموزش‌های مدرسه را صرف حضور در فضای مجازی می‌کنند. کودکان در فرآیند یادگیری و یاددهی باید به گونه‌ای آموزش ببینند که بتوانند آسیب‌ها را از خود دور کنند و برای رشد و تعالی از تمام فضاهای یادگیری بهره مند شوند.

به گفته وی، باید هزینه‌های بسیاری صرف اطلاع رسانی خانواده‌ها برای اصول تعلیم و تربیت شود.

وی درباره‌ی جایگاه ایران در رتبه بندی بین المللی کاربرد تکنولوژی در مدارس در سال ۲۰۱5 اظهار کرد: ایران در این رتبه بندی جایگاه ۱۲۶ را در اختیار دارد که تنها مصر و یمن به دلیل جنگ و سایر مشکلات داخلی در مرتبه پس از ایران قرار گرفته‌اند که این موضوع نشان دهنده لزوم توسعه زیرساختی آموزش و پرورش است.

نقیب السادات خاطر نشان کرد: آسیب نظام آموزش و پرورش به دلیل این است که منافع این نهاد به سازمان های دیگری اختصاص می‌یابد، باید برای پیشرفت تعلیم و تربیت مصمم بود تا در نهایت فارغ التحصیلان به اعضای مؤثر جامعه تبدیل شود.

وی همچنین درباره مدیریت متمرکز در سازمان آموزش و پرورش گفت: اختیار و شایستگی دو رکن اساسی در مدیریت متمرکز است، یعنی اختیارات به کسی داده می‌شود که شایستگی دارد و بالعکس. به دلیل استفاده از رانت برخی افراد بدون شایستگی‌های لازم در مدیریت امور قرار می‌گیرند. مناسبات کارآمد نیست.

نقیب السادات گفت آموزش و پرورش به آینده توجه بیشتری کند و سازمان آموزش و پرورش آینده نگرتر شود. چراکه بسیاری از ناهنجاری‌های جامعه در نتیجه تعلیم و تربیت نادرست در مدارس ایجاد می شود.

وی درباره راهکار بهبود وضعیت مدارس افزود: تقویت فرهنگ مشارکتی، توسعه طرح مدرسه محور، ارزشیابی مستمر از نظام آموزشی و ارتقای سطح نیروی انسانی در آموزش و پرورش می‌تواند به بهبود اوضاع کمک کند.

 دکتر شهناز هاشمی (مدیر گروه پژوهشی مشارکت ها و ارتباطات پژوهشکده خانواده و مدرسه) نیز مشارکت در مدرسه محوری را مورد تاکید قرار داد و  گفت: مشارکت بنیان همه برنامه ها در تمامی ابعاد و نظام های مختلف است، مشارکت والدین در تصمیم گیری های مدارس اهمیت بسیاری دارد.

وی افزود: بسیاری از خانواده ها در تلاشند تا نیازهای فرزندان را خارج از مدارس پاسخ دهند، و آموزش و پرورش نمی تواند پاسخگوی همه نیازهای جامعه باشد.

به گفته ی هاشمی نگاه از بالا به پایین به مردم جامعه و گمان ناآگاهی اولیا دانش آموزان صحیح نیست. باید میان نظام آموزشی و جامعه تعامل وجود داشته باشد تا نواقص دو طرف رفع شود.

هاشمی یادآور شد: برخی از خانواده ها فرزندان خود را خارج از مدرسه آموزش می دهند تا در نهایت براساس قانون از آموزش و پرورش مدرک دریافت کنند.

 در ادامه دکتر مرتضی سمیعی (معاون پژوهشکده خانواده و مدرسه) پیرامون نقش شوراهای مدرسه  در مدرسه محوری  چنین اظهار داشت: مطابق آیین‌نامه اجرایی مدارس و با توجه به سیاست‌ها و راهبردهای اساسی آموزش‌وپرورش ازجمله تمرکززدایی، مدرسه محوری، مشارکت دهی معلمان و دانش‌آموزان در جهت ایجاد شرایط مناسب‌تری برای تحقق اهداف تعلیم و تربیت و شوراها در مدارس ایجاد شده است. در اسناد تحول بنیادین نظام آموزش وپرورش موضوع جلب مشارکت عناصر اصلی مدرسه در فرایند تصمیم‌گیری موردتوجه و تاکید قرارگرفته است. دربند 3-6 سیاست‌های کلی ایجاد تحول در نظام آموزش‌وپرورش کشور ‌توسعه مشارکت معلمان در فرایند بهسازی برنامه‌های آموزشی، پژوهشی، تربیتی و فرهنگی بیان شده است. این سیاست‌ها در اجرای بند یک اصل 110 قانون اساسی توسط مقام معظم رهبری ابلاغ‌شده است. علاوه بر آن در هدف‌های عملیاتی اسناد تحول راهکارهایی به این موضوع اختصاص‌یافته است. ایشان بر اساس نتایج پژوهش انجام شده در پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، بر بازنگری و اصلاح آیین نامه اجرایی مدارس و شرح وظائف و اختیارات شورا های درون مدرسه تاکید کرد.

در ادامه جلسه دیدگاه ها و نظراتی توسط مدعوین محترم حاضر در جلسه مطرح شد که به مهمترین آنها اشاره می شود:

آقای دکتر حمیدی، (مشاور محترم وزیر در امر مدرسه محوری): مباحث ارائه شده بسیار موثر بود و در جلسه شورای معاونان وزارت ارائه شود. تنها راه ما کاهش تمرکز و تفویض اختیارات است. مدرسه نقطه عطف دولت و ملت است. وزارت آموزش و پرورش برای تحقق مدرسه محوری، چندین پروژه را طراحی کرده است که در دست اجرا هستند.

آقای حدادی (معاون محترم پژوهش و برنامه ریزی اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران): جلسه بسیار خوب بود. وزارت متبوع بحث کاهش تمرکز را آغاز کند و اجازه دهد مدارس فعالیت مستقل تری داشته باشند. در طرح های بهبود مدیریت از مدارس  می خواهیم گزارش بدهند. گاهی کاری انجام نشده و مستند سازی صورت می گیرد.

آقای مهاجر (اداره کل مشاوره): جلسه بسیار خوبی بوده است این جلسه تداوم داشته باشد، مدرسه سازمان است و تحلیل درون سازمانی و برون سازمانی می خواهد. ما بیشتر تحلیل هایمان درون سازمانی است. از بعد برون سازمانی چه کار کرده ایم؟ برای انطباق نیازهای آموزش و پرورش با جامعه چکار کرده ایم؟

آقای روزبهانی (سازمان مدارس غیر دولتی): بحث ها پراکنده بود. توصیه های اخلاقی به خانواده ها مشکل را حل  نمی کند. سیستم آموزش متمرکز، در کنار سیستم سیاسی متمرکز قرار دارد. ساختار حقوقی کشور تغییر کند. وزارت آموزش و پرورش در بسیاری از امور اجازه دخالت ندارد.

آقای دکتر مظاهری (پژوهشگاه): در بررسی ها تولید امید صورت گیرد. هم افزایی کنیم. در کنار نقدها، کارهای خوب را هم گزارش کنیم. امید و خوش بینی به مجموعه تزریق شود.

دکتر نقیب السادات: نظام آموزش بانکی یا مخزنی به آموزش تعاملی تغییر شکل دهد.

جمع بندی

ساختارنظام تعلیم وتربیت ایران، متمرکزاست. نظام اداری موجود آن  و وجود تشکیلات عریض و طویل و تعدد مراکزتصمیم گیری از کاستی های آن است. دست اندرکاران آموزش و پرورش سالهاست در پی راه حل مناسب ، طرح‌های گوناگون را بررسی می‌کنند. از دو دهه ی پیش، بحث و رویکرد "مدرسه محوری" به عنوان راه حلی مناسب برای پیشبرد امر کوچک سازی ستاد و تفویض اختیار به صف، مورد توجه قرارگرفته است. موافقان رویکرد "مدرسه محوری" آنرا روندی تاثیر گذار به سوی عدم تمرکز وخود مدیریتی میدانند و آنرا فرآیندی میدانند که به دست آوردن اختیارو فرصت های لازم درزمینه‌های برنامه ریزی تحصیلی، تخصیص منابع، کارهای مربوط به نیروی انسانی مدرسه ودانش آموزان را در پی دارد. مدرسه محوری در برخی موارد جایگاه قدرت را از مراجع سطح بالا  به رده های پایین تر تغییر می‌دهد.( کالدول واسپینکز1992 ). سبب تحول می‌شود( ابتسام ابوداهو 1999). دراین خصوص مساله فرهنگ وتوجه به آن در نظامهای گوناگون،بسیار مهم است.در اینکه میزان اختیارات به مدارس در چه حدی باید باشد،با طیف وسیعی از نظریات و وسلیقه‌ها روبرو هستیم. گروهی مدرسه محوری را ازسبب های مردمسالاری دانسته اند ومی‌گویند : "اگر آموزش و پرورش بخواهد به هدفهای درست و مردمسالارانه ی خود برسد،باید همه مردم از جمله خانواده ها بر آن نظارت داشته باشند.( نیولان1939) گروهی نیز سیستم واحد برنامه ریزی شده از بالا را می‌پسندند.در هر حال در جهان نظامهای آموزشی متمرکز، نیمه متمرکز ونا متمرکز وجود دارند و درهر یک از این نظامها ،مدرسه جایگاهی دارد، به نظر می رسد اجرای فعالیت مدرسه محوری در نظام آموزشی ایران،مستلزم واقع نگری ، تدوین برنامه عملیاتی مناسب، منطقی و به هنگام و اجرای آزمایشی آن می باشد. در طرح اجرایی مدرسه محوری مشارکت خانواده ها و سایر ارکان نیز باید لحاظ شود.

به اشتراک بگذارید :