4 صفر 1442

تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۱/۲۶ ۰۸:۰۰:۰۰
کد مطلب:  1150414
دکتر محمد حسنی عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه مطالعات آموزش‌وپرورش بیان کرد:
"راهکاری برای تدوین طرح‌واره یاددهی یادگیری (طرح درس) مبتنی بر امکانات حداقلی فضای مجازی"

این روزها کشور ما با مشکلات مضاعفی دست‌به‌گریبان است. از مهم‌ترین این مشکلات شیوع کروناست. این شرایط، بسیاری از ابعاد زندگی اجتماعی ما را تحت تأثیر خود قرار داده است. مدرسه و کارکرد مدرسه ازجمله این‌هاست. مدارس تعطیل‌شده است، آموزش‌های کلاسی تعطیل‌شده است و این وضعیت نگرانی‌های زیادی را برای عموم مردم و خانواده‌ها به‌ویژه برانگیخته است. باوجوداین در سطح ملی اقدامات قابل‌تقدیری برای مقابله با آثار تعطیلی مدارس صورت گرفته است. در سطوح پایین‌تر ازجمله مدرسه و معلم مؤسسات و نهادهای غیردولتی هم نیز اقدامات قابل‌تقدیری در حال انجام است. می‌بینیم که آموزش و یادگیری به‌کل تعطیل نشده است.

 

معلمان ما باوجود نامرادی‌های زیادی که در طول سالیان دیده‌اند، نشان دادند که بسیار حرفه‌ای هستند. مراد من از حرفه‌ای بودن سطح تخصص نیست بلکه در اینجا سطح تعهد و مسئولیت حرفه‌ای و پای بندی به ارزش‌های اخلاق معلمی است. آن‌ها این روزها متعهدانه به روش‌های گوناگون تلاش می‌کنند تا خلأ تعطیلی مدارس را تا حد ممکن جبران کنند. ازآنجاکه این شرایط پیش‌بینی‌نشده بود، آمادگی برای مقابله با این چالش آن‌چنان نیست. متأسفانه زیرساخت‌های آن‌چنان مناسب مانند اینترنت پرسرعت، پلتفرم‌های آموزشی کلاس درس مجازی توسط مراجع ذی‌صلاح برای این مواقع در کشور فراهم نشده است. در این وضعیت خلاقیت‌های معلمان راهگشای مواجهه با این تعطیلات طولانی است.

 خوب می‌دانیم که ماهیت و ارزشِ تربیتی که در مدرسه و کلاس درس رخ می‌دهد در ارتباط و تعامل رو در رو و چهره به چهره‌ است. ارزش تجارب یادگیری مدرسه‌ای و کلاسی در این ویژگی‌اش نهفته است. آسیب اصلی تعطیلات مدارس در حذف شرایط تعاملی بین دانش آموزان و معلم و بین خود دانش آموزان است. در شرایط کنونی که به نظر می‌رسد مهم‌ترین راهبردهای مقابله با آثار تعطیلی مدارس، بهره‌گیری از ظرفیت فضای مجازی است؛ باید بهره‌گیری از این فضا به‌گونه‌ای باشد که مشکل فقدان تعامل را اندکی کاهش دهد.

فضای مجازی باید به‌گونه‌ای در طراحی آموزشی و تدوین طرح درس‌ها مورداستفاده قرار گیرد که بیشترین فرصت تعامل را فراهم کند و دانش‌آموزان را از حالت انفعال خارج سازد. به همین دلیل تلویزیون آموزشی و بسته‌های آموزشی آفلاین از منظر تعامل ضعیف‌ترین راهکار به شمار می‌روند.

در این یادداشت کوتاه تلاش شده است طرح‌واره یاددهی یادگیری برای این منظور صورت‌بندی و پیشنهاد شود. این طرح‌واره پیشنهادی که با استفاده از امکانات شبکه اجتماعی در پیام‌رسان‌ها قابل‌اجراست، می‌تواند حدی از تعامل و جریان بازخورد را بین دانش آموزان و معلم ایجاد نماید؛ زیرا همان‌گونه که گفته شد، عنصر اصلی یادگیری جمعی که در کلاس درس رخ می‌دهد، همین تعامل و روابط است. این طرح‌واره یاددهی یادگیری کاملاً انعطاف‌پذیر بوده و می‌تواند در دروس مختلف و پایه‌های مختلف مورداستفاده قرار گیرد.

 امید که این راهکار پیشنهادی در این شرایط برای هدایت و نظم‌بخشی به تلاش‌های همکاران پرتلاشم مفید افتد. گرچه اطمینان دارم کم‌وبیش این فعالیت‌ها در جریان است و توسط همکاران در سطح کشور دنبال می‌شود. تنها ارزش این نوشتار نظم‌بخشی است. شایان یادآوری است که حداقل موردنیاز برای اجرای این الگو برای طراحی درس ایجاد یک گروه در پیام‌رسان‌هاست. برای اجرای و یادگیری یک واحد درسی پیاده کردن نقشه با شش گام  زیر مناسب است. ضمناً این طرحواره در هر شرایط دیگری که معلمان به آن نیاز داشته باشند قابلیت اجرایی دارد.

گام نخست.......................................................

 تعیین و مشخص کردن یکی از واحدهای یادگیری کتاب درسی، پیشنهاد و ارائه منابع و محتوای متناسب با آن. این منابع می‌تواند متن‌ها، فیلم‌ها، فایل‌های صوتی و تصویری، اسلایدها، گیف‌ها و نرم‌افزارهای متناسب با هدف درس باشند. نقشه اولیه فعالیت‌های یادگیری موردنیاز کشیده می‌شود. در این گام درواقع معلم اقدام به تولید یک بستة فعالیتی می‌کند. تا طبق محتوای بسته، دانش آموزان درگیر فعالیت‌های یادگیری شوند. بسته فعالیت چیز پیچیده‌ای نیست. به‌سادگی می‌تواند شامل چند فعالیت یادگیری نه‌چندان پیچیده باشد مثلاً:

  • گوش دادن به فایل صوتی،
  • خلاصه کردن درس،
  • کشیدن یک نقشه مفهومی از درس،
  • بلند خواندن یک متن،
  • طرح چند پرسش از درس،
  • پاسخ به چند پرسش،
  • حل یک مسئله،
  • رسم شکل و نمودار

 و...

در این گام همچنین هدف یادگیری واحد درسی هم برای همه دانش آموزان به اشتراک گذاشته می‌شود. تا آگاهانه فعالیت‌های پیشنهادی انجام شود.

 گام دوم............................................................

 اطلاع‌رسانی و در اختیار قرار دادن بسته فعالیت است تا دانش‌آموزان در منزل با انجام فعالیت‌های پیشنهادی و درگیر شدن با آن محتوای مشخص‌شده گام‌های اولیه یادگیری را بردارند.

گام سوم............................................................

 بسته فعالیت توسط دانش آموزان در منزل بازشده و فعالیت‌های خواسته‌شده انجام می‌گیرد. دانش آموزان در این مرحله در صورت لزوم با کمک والدین بستة فعالیت را عملیاتی و اجرا می‌کنند البته روشن است که در این گام دانش‌آموزان هم‌چنین می‌تواند از برنامه‌های تلویزیون آموزشی و سایر منابع کمک‌درسی و کمک‌آموزشی که در اختیاردارند، بهره ببرند. این به امکانات موجود در منزل و توانایی والدین نیز بستگی دارد.

گام چهارم........................................................

 همان‌گونه که در بسته فعالیت آمده معلم از دانش‌آموزان می‌خواهد که بعد از انجام فعالیت‌های پیشنهادی درک و فهم خود را از درس و محتوای مشخص‌شده در گروه مجازی (کلاس مجازی) که با مدیریت معلم ایجادشده است به اشتراک بگذارند. این گام در وهله اول نوعی یادگیری دانش‌آموز از دانش‌آموز محسوب می‌شود. در این مرحله معلم می‌تواند فرصت همسال سنجی هم فراهم آورد تا اگر دانش آموزان نقد و نظری نسبت به درک و فهم همدیگر از محتوا دارند بیان کنند. مطالعه نظرات و جمع‌بندی‌های دانش آموزان در گروه به معلم کمک می‌کند تا از کیفیت یادگیری دانش‌آموزان (فهم‌ها و بدفهمی‌های آنان) اطلاعاتی کسب کند. بر اساس این درک و فهم از وضعیت یادگیری دانش آموزان، ممکن است معلم برای دادن چند فعالیت یادگیری مکمل نیز فکر کند. این نشست لزوماً نباید در یک‌زمان مشخص صورت گیرد. بلکه دانش‌آموزان می‌تواند در هر زمان مناسب خودشان یادگیری‌های خود را به بگذارند تا دیگران ببیند و در صورت لزوم نظر بدهند. بی‌تردید اگر این نشست در یک‌زمان مشخص صورت گیرد سودمندتر و اثربخش‌تر خواهد بود. این گام ماهیت ارزشیابی تکوینی نیز دارد.

گام پنجم...........................................................

 تصویر به‌دست‌آمده از بررسی آنچه دانش‌آموزان به اشتراک گذاشته‌اند در این گام مورداستفاده معلم قرار می‌گیرد. معلم می‌تواند با ایجاد نشست‌های مجازی در گروه (در زمانی مشخص که حتی امکان همه حضورداشته باشند) در گروه فرصت را به حل‌وفصل مشکلات یادگیری و پاسخگویی به مسائل دانش‌آموزان اختصاص دهد. در این مرحله یادگیری دانش آموزان به دلیل ایجاد نوعی تعامل، تعمیق می‌یابد. در این گام هم‌چنین معلم می‌تواند به ارائه فعالیت یادگیری مکمل از نوع تمرینی، ترمیمی و بسط دهنده، به‌صورت گروهی یا فردی اقدام نماید. این تکالیف نیز به تعمیق یادگیری کمک می‌نماید. برای دریافت نتیجة اجرای این تکالیف، بازه زمانی مشخص‌شده تا دانش آموزان آنها را به معلم برسانند.

گام ششم.........................................................

بررسی تکالیف و فعالیت‌های یادگیری است. این فعالیت‌ها توسط معلم بررسی می‌شود. معلم می‌تواند برای بازخورد دادن به‌صورت فردی یا گروهی اقدام نماید. معلم می‌تواند فعالیت‌های یادگیری انجام‌شده، ذخیره ‌نموده تا بعدها شواهدی برای ارزشیابی عملکرد دانش‌آموزان باشد. به‌ویژه دورة متوسطه که معلمان نیازمند نمرة مستمر هستند. این شواهد می‌تواند منبعی برای نمره‌گذاری تکوینی یا مستمر باشد. درواقع عملکرد دانش آموزان در پوشةکار الکترونیکی ذخیره و مدیریت می‌شوند.

 نگارة فوق شش گام بحث شده را به‌اجمال به نمایش گذاشته است. بی تردید هنر معلمی در این است که چنین راهکارهایی را با موقعیت کاری خود متناسب نموده و از آن استفاده می‌کند. امید است این یادداشت کوتاه برای معلمان عزیز مفید افتد. در پایان به‌حکم اخلاق بر خود می‌دانم که از خانم پُرسا، خانم جاماسبی، خانم فاضلی (از استان فارس)، خانم عضایی(از استان اصفهان) و آقای دکتر نویدی ( عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه مطالعات آموزش‌وپرورش ) که با ارائه نظرات خودشان در اصلاح و تنقیح این متن یاریگر من بودند تشکر کنم.

 


 دانلود فایل : Elearning.pdf ( 635KB )

به اشتراک بگذارید :