پورتال مركز اطلاع رساني وروابط عمومي
کدمطلب: w2XDbssG     تاریخ انتشار : ۱۳۹۵/۱۰/۰۸ ۱۲:۰۱:۱۳      تعداد بازديد اين صفحه:  ۴۰۸۹

فن آوری اطلاعات وارتباطات و سواد آموزی

علی باقرزاده

  تمدن امروز، رشد اجتماعي را به مقياس وسيع مديون سطح دانش عمومي در زمینه فن آوری اطلاعات  مي‌داند ودر این بین آموزش سواد از قدرتمندترین عوامل تسریع کننده توسعه پایدار و عامل اصلی توانمند سازی افراد برای استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات محسوب می شود. در چنین نگاهی سوادآموزی پایه و اساس همه آموزش ها و یادگیری مادام العمر است .

 واقعیت این است که در هزاره سوم ، همراه با گسترش فن آوری اطلاعات وارتباطات ، معنا و مفهوم واژه‌ هايي چون بي‌سوادي و باسوادي نيز متحول شده است. به گونه‌اي كه امروزه نمي‌توان و نبايد سوادآموزي را پدیده های ساده و سنتی پنداشت بلكه در ارزيابي‌هاي بين‌المللي به عنوان انديشه و اراده دولت‌ها در استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات مطرح مي‌باشد.

   سواد در یک مفهوم عام همه اطلاعات ، علوم ، قابلیت ها و مهارتهایی را شامل می شود که می توانند به انسان کمک کنند تا او زندگی بهتری را تجربه کند و رنج کمتری را متحمل شود. همه ابعاد سواد، اعم از سواد فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی ، دیجیتالی، رسانه ای ، هنری و ... وقتی کارکرد سواد دارند که برای تجربه به زیستن و با هم زیستی مسالمت آموز، به کمک افراد بیایند. سواد، ارتباطات اجتماعی بهتری را به دنبال دارد و باعث توسعه و پردازش اطلاعات و یادگیری مادام العمر می شود.از این منظر فناوری ارتباطات و اطلاعات میتواند تاثیر بسزایی در سواد و سواد آموزی داشته باشد .

فناوری ارتباطات و اطلاعات اغلب با تجهیزات و لوازم دارای فناوری پیشرفته مانند رایانه و نرم افزارها همراه است؛ اما می تواند با وسایل و تجهیزات معمولی نظیر تلويزيون، رادیو و تلفن نیز تعریف شود. موضوع فناوری اطلاعات و ارتباطات شکلی از فناوری است که برای انتقال، نگهداری، تولید، مبادله یا به اشتراک گذاشتن اطلاعات، بکار گرفته می شود. دامنه ی این تعریف فن آوری هايی مانند رادیو، تلويزيون، ویدئو، دیویدی، تلفن(همراه، ثابت)، سیستم های ماهوارهای، رايانه، شبکه های سخت افزاری، نرم افزاری و تجهیزات و خدماتی که با این تکنولوژی ها در ارتباط هستند، مانند ویدئو کنفرانس و ایمیل را شامل مي شود. نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در ارتقای سواد آموزی از طرق مختلفی قابل بررسی است که برخی از آنها اشاره می کنیم :

  • ارتقاء یاددهی یادگیری : از فناوری اطلاعات و ارتباطات می توان به عنوان ابزاری برای کسب مهارت سوادآموزی استفاده نمود. تلفیق صدا و تصویر نسبت به آموزش های سنتی مانند سخنرانی و گفت شنود ، اثربخشی بیشتری داشته و منجر به افزایش سطح لغات و مهارت های جمله سازی سواد آموز می شود و به روند پردازش اطلاعات و تقویت حافظه وی کمک می کند.
  • توسعه و گسترش دسترسی به آموزش سواد :  بنا به دلایل متعددی مانند عوامل اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، یا جفرافیایی ممکن است دستیابی به سواد، محدود شده و یا مورد بی توجهی قرار گیرد. از عوامل دیگری که می توان در این زمینه بدان اشاره نمود فقدان زمان برای شرکت در کلاس، نبود معلم باکیفیت و منابع آموزشی به زبان بومی و همچنین تأخیر در دریافت بازخورد نتایج آموزش است. استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات می تواند بسیاری از این موانع را از بین ببرد؛ برای مثال استفاده از ظرفیت های موجود در رادیو، تلویزیون، اینترنت و آموزش از راه دور می تواند به موانع ناشی از دوری مسافت غلبه نموده و دسترسی به آموزش را برای افرادی که در مناطق دوردست هستند، تسهیل کند.  
  • تولید محتوای بومی: استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات امکان تولید و نشر سریع و اثربخش، متناسب با شرایط اجتماعی، فرهنگی و زبان شناختی محتوای آموزشی را فراهم می کند. برای مثال با استفاده از نرم افزار WORD میتوان در مکان های مختلف، با زبانها و موضوعات متنوع و متفاوت، اقدام به تولید محتوای متناسب نمود. فناوری استفاده شده در تهیه و تولید محتوای الکترونیکی، در تولید محتوای آموزشی بسیار مفید و موثر است. استفاده از این فناوری، مشکل به روز نبودن محتوا و متون چاپی را مرتفع می کند ، چون با بهره گیری از این قابلیت به راحتی و با سرعت می توان محتوای مرتبط را تولید و توزیع نمود. از رایانه ها می توان به شیوه های دیگری نیز در تولید محتوا بهره جست. برای مثال باتوجه به قابلیت رایانه ها، می توان در تولید برنامه های تعاملی سوادآموزی مبتنی بر موضوعات بومی، از آن استفاده نمود و با قیمت پایین و از طریق رایانه بین مخاطبان توزیع کرد.
  • توانمندسازی معلمان :  معلمان کیفی و دارای صلاحیت های حرفه ای محور اساسی آموزش کیفی و ایجاد انگیزه در فراگیران هستند. در بسیاری از نقاط دنیا،کارشناسان متخصص در فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش غیررسمی و معلمان کیفی به نحو ناموزون و نامتناسب در سطح کشورها توزیع شده اند. این فناوری اگرچه نمی تواند جایگزین معلم شود ولی با ظرفیت های خود می تواند باعث کم شدن تراکم کاری معلم و ارتقاء سطح کیفی تدریس او شود. علاوه بر این فناوری اطلاعات و ارتباطات ابزاری مناسب و مقرون به صرفه در توسعه صلاحیت های حرفه ای معلمان است. برای مثال از فناوری موجود در تلویزیون، DVD و VCD می توان برای ارایه روش های برتر الگوی تدریس استفاده نمود و درزمینه های مشخص آموزشی از آن بهره جست. تله کنفرانس هم یکی دیگر از روش های مناسب آموزش از راه دور ضمن خدمت مقرون به صرفه است چون دارای رویکرد تعاملی بوده و نیازی به آوردن معلمان از فواصل دور نیست و از طرفی دیگر گستره این گونه آموزش ها را به مناطق دور دست نیز افزایش می دهد
  • غنی سازی محیط زندگی :  برای توسعه و گسترش سواد در جامعه، لازم است منابع مکتوب به طور خیلی آسان و ساده در دسترس افراد بی سواد قرار داشته باشد. وجود چنین محیطی فرصت مناسب برای برقراری ارتباط با منابع مکتوب را بوجود می آورد و به تبع آن مهارت های سوادآموزی را در افراد رشد می دهد. از فناوری اطلاعات و ارتباطات می توان برای مستند و مکتوب کردن زندگی روزمره افراد استفاده کرد. برای مثال هنگامی که تلویزیون به همراه تصاویر، متون نوشتاری مرتبط را نشان می دهد (زیرنویس برنامه های تلویزیونی) میتواند به عنوان یک ابزار فناوری اطلاعات و ارتباطات، منابع نوشتاری را وارد زندگی افراد کند. برای اینکه سواد در جامعه توسعه و گسترش یابد لازم است منابع مکتوب به طور خیلی سهل و ساده در دسترس افراد بی سواد قرار داشته باشد. وجود چنین محیطی فرصت مناسب برای برقراری ارتباط با منابع مکتوب را بوجود می آورد و به تبع آن مهارت های سواد آموزی را در افراد رشد می دهد. طیف گسترده ای از اطلاعات،کتب و متون نوشتاری در فضای اینترنت وجود دارد که به شرط وجود زیرساخت لازم، می تواند در هر زمان و مکان در اختیار افراد قرار گیرد. بنابراین اینترنت دارای یک ظرفیت بالقوه در قادرساختن مردم برای دسترسی روزمره به متون نوشتاری است.

البته در استفاده از فناوری ارتباطات و اطلاعات در سواد آموزی، چالش های وجود داردکه به عنوان نمونه میتوان به موارد زیر اشاره کرد  :

  • فقدان انگیزه در مخاطبان :  اغلب اوقات برنامه های سوادآموزی و پروژه های آموزش غیررسمی به علت ناتوانی در جذب مخاطب ناتمام می مانند. در اکثر مواقع مخاطبان نمی توانند منافع و عواید یادگیری و آموزش را در زندگی خود مشاهده کنند و به این دلیل انگیزه کافی از خود نشان نمی دهند. در برنامه های سوادآموزی لازم است شرکت کنندگان درک کنند که سواد چه سودی برای آنها خواهد داشت. یافته های یک پژوهش در کشور مصر نشان می دهد مخاطبانی که ارتباط بین سوادآموزی و زندگی خود را درک کرده بودند با انگیزه و صرف زمان بیشتری تلاش می کردند که خواندن ونوشتن را یاد بگیرند.
  • فقدان مربیان آموزش دیده : گزارش ها حاکی از کمبود قابل توجه مربیان آموزش دیده در استفاده از فناوری است. تعدادی از بررسی ها از نگرش منفی مربیان نسبت به استفاده از فناوری اطلاعات وارتباطات در سوادآموزی خبر می دهد؛ خصوصا زمانی که تغییر در روال عادی کار و زندگی آنها باشد. نتایج بررسی ها نشانگر این موضوع است که برای اصلاح نگرش مربیان لازم است آنان از مزایا و ظرفیت های فناوری در ارتقاء سطح آموزش و همچنین کاهش تراکم کار خود آگاه شوند. در نتیجه آنها آماده می شوند،که از نحوه استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات و نرم افزارها، آگاهی های لازم را کسب کرده و در تدریس خود بکار گیرند.
  • فقدان سیاست برای کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در سوادآموزی علیرغم وجود سیاست های لازم در برخی از کشورها برای استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در سوادآموزی، ولی هیچ الزام و تأکید خاصی برای استفاده از آنها وجود ندارد. بنابراین ضرورت آن در آموزش پایه(ابتدایی) و خصوصا تدوین چارچوبی برای تلفیق این سیاست ها با آموزش پایه و سوادآموزی در کشورها احساس می شود.
  • تعهد محدود در سوادآموزی بزرگسالان درحالی که نرخ سوادکودکان در کشورهای  در حال توسعه همواره درحال افزایش است، بسیاری از این کشورها با حجم وسیعی از مشکلات و چالش ها در امر بی سوادی بزرگسالان خود مواجه هستند. با این حال تعهد و سرمایه گذاری در برنامه های سوادآموزی بزرگسالان متناسب با میزان مشکلات موجود نیست و در این کشورها سیاست های مربوط به سوادآموزی بزرگسالان اغلب از سوی تصمیم گیرندگان و سیاستگزاران مغفول واقع شده و نادیده گرفته می شود.
  • توجه نکردن به مقوله کیفیت در سوادآموزی با توجه به پرجمعیت بودن کشورهای در حال توسعه ، در حال حاضر بسیاری از این کشورها برای توسعه آموزش پایه و متوسطه و همچنین دستیابی به اهداف پیش بینی شده در برنامه آموزش برای همه تلاش می کنند و کیفیت سوادآموزی در اولویت اهداف آنها قرار ندارد.
  • مساله اعتبارات و ثبات برنامه  برنامه های سوادآموزی در کشورهایی مانند بنگلادش و هندوستان توسط نهادهای مردمی اجرا می‏گردند. این گونه پروژه‏ها در مقیاس کوچک و آزمایشی بوده و ادامه فعالیت پروژه ها و برنامه‏های آموزشی کیفی منوط به تأمین منابع مالی و اعتبار است
  • فقدان زیرساخت برخی کشورها گزارش کرده اند که به دلیل فقدان یا ضعف زیرساخت لازم، در استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات برای سوادآموزی، با موانع زیادی مواجه هستند. این مشکلات شامل عدم تأمین برق مطمئن، فقدان خطوط تلفن و پهنای باند محدود است. این مسایل به طور جدی استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات را برای سوادآموزی حتی در مدارس، با مشکل مواجه می کند. عدم وجود نیروی فنی و متخصص برای نگهداری سیستم های رایانه ای نیز یکی از موانع عمده در استفاده از مزایای فناوری اطلاعات و ارتباطات در سوادآموزی به شمار می رود.

تجارب موفق کشورها در استفاده از تجهیزاتی مانند رادیو، تلویزیون و ویدئو نشان می دهدکه استفاده از این تجهیزات ساده و توسعه دسترسی به آنها می تواند در ارتقای سطح آموزش کیفی معلمان و سوادآموزان و ایجاد یک محیط مناسب سوادآموزی، مؤثر باشد. برای نمونه درکشورهای پاکستان، هند، مغولستان و برزیل به طور اثربخشی از تلویزیون، رادیو، ویدئو و لوح های فشرده تصویری برای توسعه سوادآموزی و امکان دستیابی به آموزش در مناطق دورافتاده استفاده شده است. بنابراین برای تصمیم گیرندگان این موضوع اهمیت دارد که قبل از استفاده از وسایل و فناوری پیشرفته، بتوانند ازگزینه های کاربردی تر و دارای کارایی بهتر در این زمینه استفاده نمایند

گزارش ها نشان می دهندکه ترکیب خلاقانه فناوری های معمولی مانند تلویزیون و رادیو با فناوری های نوین اطلاعات و ارتباطات، ظرفیت های جدیدی برای کسب موفقیت بوجود خواهد آورد مانند تلفیق برنامه های رادیویی با برنامه های آموزشی استفاده از رایانه.

چنانچه فراگیران در تهیه و تعیین محتوای آموزشی دخالت داشته باشند، انگیزه و علاقه مندی بیشتری را برای شرکت در آموزش نشان می دهند. باید به فراگیران فرصت داده شود تا نظر خود را در مورد نیازهایشان بیان کنند. علاوه بر این لازم است مربیان و آموزش دهندگان از روش های فراگیر- محور در آموزش استفاده نمایند. برای این امر، ضروری است معلمان به منظور بکارگیری از روش های فراگیر- محور و چگونگی کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرآیند یاددهی - یادگیری، آموزش های لازم را کسب نمایند.

مواد آموزشی سوادآموزی باید با شرایط بومی مرتبط باشد. برنامه های سوادآموزی اغلب فاقد منابع آموزشی مناسب هستند همانطور که سواد و زبان اجزای جدایی ناپذیر هستند، محتوای آموزشی نیز باید با زبان، موضوعات و تصاویر با زمینه فرهنگی مخاطبان تناسب داشته باشد. مطالعات انجام شده در کشور برزیل و سایر مناطق نشان می دهد با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات می توان محتوای متناسب با شرایط مخاطب را با اثربخشی زیاد و هزینه کم تولید کرد.

نظارت و پایش ضروری است :فقدان اطلاعات قابل استناد جهت برنامه ریزی و سیاستگزاری در زمینه سوادآموزی، این امر خطیر را در معرض تهدید جدی قرار می دهد. بنابراین توسعه روش های جمع آوری اطلاعات وتدوین شاخص های کیفی سوادآموزی، ضروری و مهم است. پایش و ارزیابی اطلاعات، فهم و درک بهتری از موضوعات و مسایل سوادآموزی را فراهم می کند و در نهایت منجر به برنامه ریزی اثربخش در این زمینه می شود.

معاون وزیر و رییس سازمان نهضت سواد آموزی

دیدگاه‌های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط آموزش و پرورش در سایت منتشر خواهد شد «پیام‌هایی که شامل تهمت یا افترا باشدمنتشر نخواهد شد» پیام‌هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد، منتشر نخواهد شد
آخرین اخبار
اخبار برگزیده
دیدگاه